Veranderingen
in de wereld om ons heen
Verandering Maatschappelijke veranderingen Transitie naar duurzaamheid

De transitie naar duurzame energie is urgent. De energiebronnen van de toekomst, vooral wind- en zonne-energie, vragen ruimte in onze landschappen en steden. Dit heeft invloed op de kwaliteit van het landschap en de openbare ruimte.

Herkenbare voorbeelden zijn windmolens en zonneparken. Die zijn zichtbaar en maken emoties los. Op kleinere schaal zien we het ook: zonnepanelen op daken. Met wisselende gevolgen voor de kwaliteit van de omgeving. Ook voor monumenten is de energietransitie een opgave. Zelfs op het eerste gezicht zeer bescheiden maatregelen hebben bij een onzorgvuldige aanpak grote gevolgen voor gebouw en omgeving.

Verandering

Het afgelopen decennium liet de volgende ontwikkelingen zien:

• Bewustwording klimaatverandering;

• Digitalisering informatie;

• Grote invloed sociale media;

• Toename participatie en co-creatie;

• Meer zeggenschap burgers over hun omgeving;

• Opkomst netwerkmaatschappij;

• Ontgroening, krimp en vergrijzing en daardoor ander gebruik omgeving;

• Meer aandacht voor identiteit en kwaliteit, als antwoord op globalisering.

 

We volgen deze maatschappelijke veranderingen op de voet en anticiperen proactief op de effecten en de mogelijkheden voor omgevingskwaliteit.

We zien veranderingen die van grote invloed zijn op ons werk. Een transitie die direct ingrijpt op het domein van de ruimtelijke kwaliteitszorg en die voortvarend vraagt om aanpassing. Bijzondere aandacht vragen: maatschappelijke veranderingen, verduurzaming, het nieuwe wettelijke instrumentarium en de veranderende rol van de overheid.

Maatschappelijke veranderingen Ingrijpende wijziging wettelijk stelsel Transitie naar duurzaamheid Cultuuromslag:
naar een ‘andere overheid’
"Met een terugtrekkende overheid rijst de governance-vraag:
wie gaat over de kwaliteit van het publieke domein?"
Ingrijpende wijziging wettelijk stelsel
Verandering

Met de komst van de Omgevingswet gaat het stelsel voor de fysieke leefomgeving drastisch veranderen. 40 wetten en 150 AMvB's maken plaats voor één overkoepelende wet en 4 AMvB's.

Het nieuwe wetstelsel betekent een paradigmashift. De overheid treedt terug ten gunste van de samenleving. Onder het adagium 'Decentraal, tenzij' biedt het Rijk gemeenten veel ruimte voor lokaal maatwerk: gemeenten zijn straks primair verantwoordelijk voor een goede omgevingskwaliteit.

De Omgevingswet zet niet alleen in op een veilige en gezonde leefomgeving maar ook op een goede omgevingskwaliteit. Er wordt ingezet op minder regels, meer ruimte voor initiatieven ('ja, mits', vertrouwen), meer bestuurlijke afwegingsruimte en meer flexibiliteit en lokaal maatwerk.

Gemeenten zetten in op uitnodigingsplanologie, gericht op initiatieven vanuit de samenleving.

In nauwe samenhang met de Omgevingswet zijn er nog twee andere wetten van belang: de Erfgoedwet en de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen. De Erfgoedwet is gericht op het toekomstbestendig maken van erfgoedbeleid en bijbehorende (financiële) instrumenten. Met de Wet Kwaliteitsborging worden gemeentelijke taken op het gebied van bouwtoezicht geprivatiseerd en bij gecertificeerde bedrijven neergelegd.

Invulling geven aan al deze veranderingen kan niet zonder cultuurverandering. Dit vraagt de komende jaren van zowel overheden (bestuurders én ambtenaren), burgers, initiatiefnemers en onze medewerkers een grote, gezamenlijke inspanning.

Cultuuromslag: naar een ‘andere overheid’

Met een ‘andere overheid’ wordt de overheid bedoeld die de samenleving centraal stelt én slagvaardig is. De verhouding tussen politiek, bestuur en burger verandert. Raden buigen zich meer over de hoofdlijnen en het stellen van kaders in plaats van bezig te zijn met individuele gevallen. Gemeenten en burgers ontwikkelen in co-creatie. De gemeentelijke organisatie ontwikkelt zich van een uitvoerende naar een netwerkorganisatie.

 

Met een terugtrekkende overheid rijst de governance-vraag: wie gaat over de kwaliteit van het publieke domein? De algemene zorgplicht voor een goede leefomgeving vraagt om andere ‘checks en balances’ en andere waarborgen voor zorgvuldig handelen.

 

Het vinden van een balans tussen een ‘andere overheid’ en de zorg voor een goede omgevingskwaliteit is dé opgave waar gemeenten voor staan. Een gemeente die goede omgevingskwaliteit ambieert, draagt tevens zorg voor het behoud van cultureel erfgoed en dat nieuwe activiteiten bijdragen aan die omgevingskwaliteit. Wij helpen gemeenten deze kansen te verzilveren.

Verandering